Oyun Danışmanlığı: Çocuğu Anlamak
Bir çocuk yaşadığı her şeyi kelimelerle anlatamayabilir. Özellikle yoğun kaygı, korku, öfke, kayıp ya da aile içinde yaşanan değişimler söz konusu olduğunda, çocuğun ne yaşadığını doğrudan anlatmasını beklemek her zaman mümkün değildir. Bazen çocuk susar, bazen davranışları değişir, bazen de aynı oyunu tekrar tekrar kurar.
İşte oyun danışmanlığı, çocuğun kendisini ifade etme biçimini yalnızca konuşmayla sınırlamayan bir yaklaşımdır. Peki oyun danışmanlığı tam olarak nedir, hangi yaşlarda uygulanır ve hangi sorunlarda kullanılabilir?
Oyun danışmanlığı nedir?
Oyun danışmanlığı, çocukların duygusal ve davranışsal güçlüklerini oyun aracılığıyla ele alan bir yaklaşımdır. Çocuklar için oyun yalnızca vakit geçirilen bir etkinlik değildir. Oyun sırasında çocuk yaşantılarını yeniden canlandırabilir, farklı çözümleri deneyebilir, duygularını dışa vurabilir ve kendisi için anlamlı olan ilişkileri oyun dünyasında yeniden kurabilir. Buradaki önemli noktalardan biri şudur: Oyun danışmanlığında amaç çocuğa “doğru oyunu” oynatmak değildir. Çocuğun kendi deneyimini ortaya koyabileceği bir alan yaratmaktır.
Oyun denildiğinde çoğunlukla okul öncesi çocuklar akla gelse de kullanım alanı bununla sınırlı değildir. Genellikle erken çocukluk döneminden başlayarak okul çağı boyunca oyun danışmanlığı yaklaşımlarından yararlanılabilir. Burada belirleyici olan yalnızca çocuğun yaşı değildir. Çocuğun gelişimsel düzeyi, kendisini sözel olarak ifade etme kapasitesi, yaşadığı problem ve danışmanlığa olan ihtiyacı da değerlendirilir.
1. Oyun danışmanlığı ile hangi sorunlarla çalışılır?
Oyun danışmanlığı, çocukların yaşadığı çeşitli duygusal ve davranışsal güçlüklerde kullanılabilmektedir.
Özellikle;
- Kaygı ve korkular
- Ayrılık kaygısı
- Öfke ve davranış sorunları
- Ebeveyn ayrılığı veya boşanması
- Yas ve kayıp
- Travmatik yaşantılar
- Okula uyum güçlükleri
- Sosyal ilişkilerle ilgili problemler
- Kardeş ilişkilerinde yaşanan güçlükler
- Özgüven ve benlik algısıyla ilgili sorunlar
- Bazı uyku ve tuvalet problemleri
- Duyguları ifade etmede güçlük
gibi alanlarda oyun temelli çalışmalardan yararlanılabilir.
Öte yandan oyun danışmanlığı sürecinin yalnızca çocukla yapılan çalışmadan ibaret olmadığını vurgulamak gerekir. Çocuğun yaşadığı güçlükleri daha iyi anlayabilmek ve sürecin günlük yaşamına yansımasını destekleyebilmek için aile ile de periyodik görüşmeler yapılır.
Bu görüşmelerde çocuğun evdeki davranışları, ebeveyn-çocuk ilişkisi, aile dinamikleri ve süreç içerisindeki değişimler değerlendirilir; gerektiğinde ebeveynlere çocuğun ihtiyaçlarına daha uygun nasıl eşlik edebilecekleri konusunda rehberlik edilir. Böylece çocuk oyun alanında desteklenirken, aynı zamanda onu çevreleyen ilişki ve aile sistemi de sürecin bir parçası haline gelir.
Oyun danışmanlığı etkili midir?
Oyun danışmanlığı üzerine yapılan araştırmalar, çeşitli çocukluk dönemi duygusal ve davranışsal sorunlarında olumlu sonuçlar ortaya koymaktadır. Farklı oyun danışmanlığı yaklaşımlarını inceleyen meta-analizlerde, danışmanlık alan çocuklarda davranışsal ve duygusal güçlüklerde anlamlı iyileşmeler bildirilmektedir.
Bununla beraber danışmanlık sürecinin etkisi; çocuğun yaşadığı problem, problemin süresi ve niteliği, ilişki, danışmanın eğitimi, kullanılan yaklaşım ve aile katılımı gibi pek çok faktörden etkilenebilir. Yani oyun danışmanlığı, yalnızca oyuncakların bulunduğu bir odada çocuğun oyun oynamasından ibaret değildir. Etkili bir danışmanlık sürecinin arkasında değerlendirme, kuramsal bilgi, çocukla kurulan anlamlı bir ilişki bulunur.
Sonuç: Bazen çocuğun söylemediği şey, oyununda karşımıza çıkar
Bir çocuğa “Neyin var?” diye sorduğumuzda her zaman cevap alamayabiliriz. Çünkü çocuk bazen ne hissettiğini henüz kendisi bile bilmiyor olabilir. Bazen yaşadığı bir korkuyu bir oyuncak bebeğe yaşatır. Bazen öfkesini oyununda dışarı çıkarır. Bazen de hiçbir şey söylemeden aynı hikâyeyi tekrar tekrar kurar. Oyun danışmanlığı, bu anlatım biçimini ciddiye alan bir yaklaşım sunar.