Haftanın Sevilmeyeni: Pazartesi Sendromu
Favori gününüz hangisi diye
sorsalar ne cevap verirsiniz? Birçok kişi Cuma, Cumartesi, Pazar günleri varken
Pazartesi gününü favori günü ilan etmeyebilir. Nedir pazartesi günlerini bu
denli sevimsiz yapan? Belki o da cumartesi günü kadar sevilmek isterdi ancak
biz ona bir “sendrom” dedik.
Pazartesi sendromu nedir?
Günümüzde sıklıkla duyduğumuz
pazartesi sendromu aslında özel olarak tanımlanmış bir psikolojik sorun
değildir. Bu, halk arasında pazartesi günlerinin verdiği sıkıntıyı ifade etmek
amacıyla türetilmiştir.1 Pazartesi sendromu, kişinin haftanın
başlangıcına dair yoğun kaygı, çökkünlük ve sıkıntı hissetmesidir. Bununla
beraber kişi pazartesi sabahı yataktan çıkmakta zorlanabilir, kendisini aşırı
yorgun hissedebilir, baş ve kas ağrıları gibi birtakım fiziksel belirtiler
yaşayabilir.2 Kişinin deneyimlediği duygular ve bedensel belirtiler
pazartesi günü boyunca devam ederek iş konsantrasyonunu ve verimini
düşürebilir.
Pazartesi sendromunun sebepleri nelerdir?
Pazartesi günlerinin zorlu
başlayıp zorlu devam etmesinde etkili olan birtakım faktörler vardır.3 Kişi
eğer:
●
İşinden memnun değilse,
●
İş hayatında mobbing’e uğruyorsa,
●
Tükenmişlik yaşıyorsa,
●
Hafta sonları hafta içi olan
rutinlerini esnetiyor veya değiştiriyorsa (uyku saati, yeme düzeni gibi),
●
Haftaya plansız başlıyorsa
pazartesi sabahı ve günün
devamında sıkıntı hissedebilir.
Pazartesi sendromu depresyon demek değildir
Pazartesi sendromu yaşayan
kişiler, pazartesi gününe başlarken çökkünlük, isteksizlik, bitkinlik,
mutsuzluk gibi depresyonda da görülen
duygular ve fiziksel belirtiler yaşar. Ancak pazartesi sendromunda sorun
belli bir alana ve belli bir zamana yöneliktir. Kişi pazartesi gününü, yani
haftanın başlangıcını atlattığında hafta sonu tatilinin bitişine kadar sıkıntı
yaşamaz. Depresyondaki kişi kendisini sadece hafta başında değil her zaman
çökkün, isteksiz, bitkin hisseder. Aynı zamanda pazartesi sendromunda sorun
genellikle iş hayatıyla ilgilidir. Kişi iş hayatının getirdiği stresten
uzaklaştığı hafta sonlarının bitişinde ve pazartesiye adım atmakta zorluk
yaşar.4 Öte yandan depresyondaki kişi iş hayatı dışında da hayatının
farklı alanlarına yönelik hoşnutsuzluk, motivasyon kaybı yaşar.
Pazartesi sendromu nasıl sürer?
Pazartesi sendromu yaşayan
kişiler için hafta sonunun gelmesi iş hayatının getirdiği stresten ve haftanın
yükünden uzaklaşmak anlamına gelir. Kişi tatilinin uzun saatlerini uykuya,
dinlenmeye verir. Aynı zamanda hafta içi gerçekleştiremediği sosyal
etkinliklerini de hafta sonuna toplar. Kişinin iş stresinden bir süre
uzaklaşması, geç saate kadar uyuyabilmesi, sosyalliğinin hafta içine göre
fazlasıyla artması kişiyi bir süre için haftanın başlangıcına ve iş hayatına
yönelik duyduğu sıkıntıdan uzaklaştırır. Ancak tatilin sonlarına doğru
pazartesi sıkıntısı kişiye kendini tekrar hatırlatmaya başlar. Bozulan rutinler
sebebiyle kişi haftaya yorgun ve uykusuz başlar. Kendisini bekleyen haftalık
görevlerin kişiye yarattığı kaygı ve stresle pazartesilere adım atmak hala
zorlayıcı olmaya devam eder.
Pazartesileri nasıl daha kolay hale
getirebiliriz?
Rutinleri korumak: Hafta sonu rutinlerimizin esnemesi normaldir.
Ancak bu esneme tamamen rotadan çıkmamıza sebep oluyorsa bu durum hafta başında
sıkıntı yaşamamıza sebep olabilir. Bu sebeple hafta sonu özellikle uyku düzeni
gibi önemli rutinlerimizi korumaya çalışmak pazartesi sıkıntısını azaltmaya
yardımcı olabilir.
Haftaya planlı ve gerçekçi hedeflerle başlamak: Haftaya
başlamadan önce önümüzdeki işlere yönelik planlama yapmak önemlidir. Yaptığımız
planlarda günlük görevlere yönelik gerçekçi hedefler koymak ve özellikle
pazartesi gününden haftanın tüm yükünü taşınmasını beklememek hafta
başlangıcını kolaylaştırabilir.
Keyifli aktiviteleri haftanın günlerine dağıtmak: Bize keyif
veren aktiviteleri, sosyal etkinlikleri, arkadaş buluşmalarını sadece hafta
sonu gerçekleştirdiğimizde hafta içi daha tekdüze bir hale gelir. Bunun yerine
hafta içi belli günlere de keyifli aktiviteler eklemek hafta sonunu bu anlamda
bir “kurtarıcı” olmaktan çıkarabilir.
İş hayatındaki kaygıyı ve stresi yönetmek: Hepimiz iş
hayatında kaygı ve stres deneyimleriz. Belli düzeyde kaygı ve stres
deneyimlemek işlerimizi takip etmekte ve iş motivasyonumuzu diri tutmakta
faydalıdır. Ancak stres ve kaygı yoğun düzeye geldiğinde konsantrasyonumuz
bozulabilir, hata yapma riskimiz artabilir, motivasyonumuz düşebilir. Elbette
yoğun düzeye gelen kaygı ve stres pazartesi günlerini de zorlaştırabilir.
Yönetemediğimiz kaygı ve stres için uzman desteğine başvurmamız önemlidir.
Kaynaklar
- Sevindik, C. S.,
Yılmaz, M. F., Erden, S. Ç., Kolat, E., & Akdeniz, M. (1970). Is
monday a syndrome?. Psychiatry
and Behavioral Sciences, 4(4),
152-152.
- Pindek, S.,
Zhou, Z. E., Kessler, S. R., Krajcevska, A., & Spector, P. E. (2021).
Workdays are not created equal: Job satisfaction and job stressors across
the workweek. Human Relations, 74(9), 1447-1472.
- Emma Dibdin (2020). Monday Blues: Is a real thing?:
https://psychcentral.com/depression/monday-blues
- Areni, C. S. (2008). (Tell me
why) I don't like Mondays: Does an overvaluation of future discretionary
time underlie reported weekly mood cycles?. Cognition and Emotion, 22(7), 1228-1252.
- Hofmann, S. G., Asnaani, A.,
Vonk, I. J., Sawyer, A. T., & Fang, A. (2012). The efficacy of
cognitive behavioral therapy: A review of meta-analyses. Cognitive therapy and research, 36, 427-440.
- Springer, K. S., Levy, H. C.,
& Tolin, D. F. (2018). Remission in CBT for adult anxiety disorders: a
meta-analysis. Clinical
psychology review, 61,
1-8.
Klinik Psikolog
Sena Sarpdağ Turan